De Digital Fairness Act: de interfacepatronen met een beperkte toekomst

De Digital Fairness Act staat gepland voor het vierde kwartaal van 2026, en dat betekent dat het om een Commissievoorstel gaat en niet om een wet, en dat hij niet vóór ongeveer 2028 tot 2030 van toepassing wordt. Met zo'n tijdlijn is het verleidelijk hem te negeren.

Dat negeren is om één specifieke reden een vergissing. Anders dan de meeste regelgeving richt deze zich op interfacepatronen en niet op gegevensverwerking of documentatie. Interfacepatronen worden in producten ingebouwd, getest, geoptimaliseerd, en daarna wordt er commercieel op geleund. Steunt uw conversiefunnel op iets waar de wet op mikt, dan wilt u dat weten zolang u nog tijd hebt om een alternatief te vinden dat ook werkt.

Waar de wet op mikt

In al haar consultaties en aankondigingen is de Commissie consistent geweest over wat zij op het oog heeft. Het gaat om vijf categorieën:

Misleidende ontwerppatronen. Interfaces die gebruikers naar keuzes sturen die zij anders niet zouden maken, door in te spelen op de manier waarop aandacht en standaardinstellingen werken in plaats van door informatie te geven.

Verslavend ontwerp. Mechanieken die er bewust op gebouwd zijn om de tijd in het product te maximaliseren: oneindig scrollen, variabele beloningsschema's, streaks, kunstmatige schaarste aan aandacht, en meldingspatronen die zijn afgestemd op terugkerend bezoek.

Personalisatie die kwetsbaarheid uitbuit. Targeting op basis van een afgeleide emotionele toestand, financiële nood, gevoeligheid voor verslaving of leeftijd.

Gepersonaliseerde prijzen. Verschillende gebruikers verschillende prijzen tonen op basis van een afgeleide betalingsbereidheid.

Influencermarketing. Transparantieplichten en de verdeling van verantwoordelijkheid tussen platforms, merken en makers.

De rode draad is asymmetrie. Het bestaande consumentenrecht gaat uit van een redelijk geïnformeerde consument die een beslissing neemt. Deze praktijken werken juist doordat de interface zelf de beslisser wordt.

Waarom de bestaande regels als ontoereikend gelden

Misleidende ontwerppatronen zijn nu al deels afgedekt. De richtlijn oneerlijke handelspraktijken verbiedt misleidende en agressieve praktijken. De digitaledienstenverordening bevat een bepaling over misleidende ontwerppatronen voor onlineplatforms. De AVG eist dat toestemming vrijelijk wordt gegeven. Het consumentenrecht eist duidelijke precontractuele informatie.

De geschiktheidscontrole van de Commissie kwam tot de conclusie dat die dekking versnipperd en lastig te handhaven is. De bepaling uit de DSA geldt alleen voor platforms en niet voor alle handelaren. De richtlijn oneerlijke handelspraktijken verlangt dat u aantoont dat een praktijk het gedrag wezenlijk verstoort, en daar valt per geval over te twisten. De toestemmingsregels uit de AVG raken alleen patronen die met toestemming te maken hebben.

De Digital Fairness Act is de poging dat samen te brengen in iets wat handhaafbaar is op basis van een concrete lijst praktijken.

De patronen die het vaakst genoemd zullen worden

Niets ligt vast, maar de consultatiedocumenten van de Commissie, de wetenschappelijke literatuur en de handhavingspraktijk wijzen alle op een tamelijk stabiele lijst. Gebruikt uw product er een paar van, dan loont het ernaar te kijken.

Valse urgentie en schaarste. Afteltimers die opnieuw beginnen, claims als "nog maar 2 over" die nergens aan de voorraad hangen, cijfers als "17 mensen bekijken dit" die gegenereerd zijn in plaats van gemeten. Hier wordt nu al het meest op gehandhaafd, en dit patroon wordt het waarschijnlijkst expliciet verboden.

Schuldgevoel bij weigeren. Weigeropties die zo geformuleerd zijn dat de gebruiker zich dom of onverantwoordelijk voelt. "Nee bedankt, ik wil geen geld besparen."

Voorgeselecteerde opties. Alles wat standaard aanstaat en geld kost, gegevens deelt of een verbintenis verlengt.

Asymmetrische wrijving. In één klik abonneren, in zes stappen opzeggen door een flow vol behoudaanbiedingen heen. Dit wordt in verschillende rechtsgebieden al apart aangepakt en komt hier vrijwel zeker terug.

Druppelsgewijze prijsopbouw. Verplichte kosten pas gaandeweg de checkout laten zien, zodat de getoonde prijs niet de prijs is die u betaalt.

Blijven aandringen. Steeds opnieuw om een toestemming of een upgrade vragen nadat de gebruiker geweigerd heeft. Opvallend genoeg stelt de Digital Omnibus al een stilteperiode van zes maanden voor na een geweigerde toestemming: hetzelfde principe, alleen eerder.

Verhulde reclame. Content die commercieel is maar is opgemaakt om redactioneel of door gebruikers gemaakt te lijken.

Belemmering van de vrije keuze. De privacyvriendelijke of kosteloze optie wel aanbieden, maar moeilijker vindbaar maken. Dat is het patroon waar de meeste cookiebanners nog steeds op draaien.

De twee die de meeste discussie gaan opleveren

Verslavend ontwerp

Dit is het lastigst in regels te vatten, omdat de grens tussen boeiend en verslavend werkelijk vaag is en omdat dezelfde mechanieken ook zitten in producten die niemand wil verbieden.

Oneindig scrollen zit zowel in nieuwssites als in sociale platforms. Streaks zitten in taalapps én in gokapps. Variabele beloningen beschrijven zowel een lootbox als een zoekresultaat. Elke regel die specifiek genoeg is om het schadelijke geval te verbieden, loopt het risico het onschuldige geval mee te nemen.

Reken erop dat dit onderdeel uiteindelijk wordt toegespitst op minderjarigen, op specifieke mechanieken waarvan de schade duidelijk is aangetoond, en mogelijk op standaardinstellingen in plaats van op regelrechte verboden.

Gepersonaliseerde prijzen

In de EU op dit moment toegestaan, met een transparantieplicht die via de omnibusrichtlijn is toegevoegd. Ze helemaal verbieden, of alleen in bepaalde gevallen, zou een forse verandering zijn, en delen van de detailhandel en de reissector verzetten zich er fel tegen.

Waar dit waarschijnlijk uitkomt, ligt ergens tussen een verbod en de huidige transparantieplicht in: mogelijk een verbod waar de personalisatie signalen van kwetsbaarheid gebruikt, of waar zij berust op beschermde kenmerken of op afgeleide financiële nood.

Personaliseert uw prijsengine, dan is de nuttige vraag nu niet of dat mag, maar of u aan een toezichthouder zou kunnen uitleggen waar een specifieke prijs op gebaseerd is. Veel prijsmodellen kunnen dat niet, omdat het model zelfs voor zijn eigen beheerders ondoorzichtig is.

Wat de moeite waard is voordat er een tekst ligt

Het antwoord is niet dat u uw product moet herontwerpen op basis van een voorstel dat nog niet eens gepubliceerd is. Het antwoord is dat u moet weten waar u staat.

Inventariseer de patronen die u werkelijk gebruikt. Loop uw eigen funnels door: aanmelden, afrekenen, toestemming, abonnementsbeheer, opzeggen, upsell. Noteer elke plek waar de interface aan het overtuigen is in plaats van aan het informeren. De meeste teams stuiten op dingen waarvan niemand ooit bewust heeft besloten ze te bouwen.

Zoek uit welke daarvan u commercieel nodig hebt. Dit is de belangrijkste stap. Is een patroon twee procent conversie waard en staat het op de waarschijnlijke verbodslijst, dan is dat een bedrijfsrisico dat over een jaar of drie tot ontploffing komt. Levert het niets meetbaars op, haal het er dan nu uit en denk er verder niet meer aan.

Herstel eerst de asymmetrieën. Opzeggen hoort net zo makkelijk te zijn als abonneren. Weigeren net zo makkelijk als aanvaarden. Afwijzen net zo prominent als akkoord gaan. Dat zijn de duidelijkste gevallen, ze zijn in verschillende lidstaten onder bestaand recht al handhaafbaar, en van alles op deze lijst maken ze de kleinste kans om welke versie van deze wet dan ook te overleven.

Maak de prijs eerlijk bij de eerste weergave. Druppelsgewijze prijsopbouw staat op elk lijstje, is in verschillende rechtsgebieden al aan banden gelegd, en is bovendien gewoon een slechte ervaring. De te betalen prijs vooraf tonen kost wat gemeten conversie, maar levert minder verlaten winkelwagens en minder klachten op.

Controleer welke invoer uw personalisatie werkelijk gebruikt. Niet wat u denkt dat zij gebruikt. Heeft een model toegang tot signalen die correleren met kwetsbaarheid, financiële nood of leeftijd, dan hebt u een probleem in de wacht staan, of iemand dat nu zo bedoeld heeft of niet.

Volg de leeftijdsbepalingen scherp als u minderjarigen bedient. Alles wat op minderjarigen is gericht komt harder en eerder aan, en het raakt aan verplichtingen rond leeftijdsverificatie die langs andere routes binnenkomen, waaronder de EU-wallet voor digitale identiteit.

Waarom u dit sowieso zou moeten doen

Er bestaat een versie van dit artikel die de Digital Fairness Act als bedreiging neerzet. Zo ligt het niet helemaal.

Misleidende ontwerppatronen werken op korte termijn en zijn meetbaar, en daarom levert A/B-testen ze zo betrouwbaar op. Wat A/B-testen niet goed meet, zijn de kosten die er indirect uit voortkomen: retourpercentages, terugboekingen, drukte op support, het aantal klachten, het vertrek van gebruikers die zich beetgenomen voelden, en de reputatieschade die zich langzaam opstapelt en nooit wordt toegeschreven aan het patroon dat haar veroorzaakte.

Bedrijven die de ergste patronen eruit hebben gehaald, melden doorgaans een klein conversieverlies en een grotere daling van de kosten verderop. Dat is geen wetmatigheid en het hangt sterk van het bedrijfsmodel af, maar het komt vaak genoeg voor dat de heersende opvatting het verdient getest te worden in plaats van aangenomen.

De regelgevende richting is hier ongewoon helder, en dat is ze al jaren. Elk rechtsgebied dat hiernaar heeft gekeken, is dezelfde kant op gegaan. Een groeimodel bouwen op patronen die in elke grote markt wettelijk worden aangepakt, is een strategie met een houdbaarheidsdatum.

Waar dit past

De Digital Fairness Act staat naast de richtlijn consumentenversterking, die vanaf september 2026 geldt en nu al een aantal handelspraktijken beperkt, en naast de toestemmingsregels die via de Digital Omnibus worden herschreven. De volledige wetgevingsagenda staat in onze EU-wetgevingspijplijn.

Hulp krijgen

Wij bouwen en verbeteren consumentgerichte producten voor bedrijven die in Europa actief zijn, inclusief het werk om patronen te verwijderen die op korte termijn conversie opleveren en op lange termijn aansprakelijkheid, zonder daarbij de funnel kapot te maken.

Wilt u laten beoordelen hoe uw product zich verhoudt tot de waarschijnlijke verbodslijst, of hebt u hulp nodig bij het herontwerpen van een flow die nu op asymmetrische wrijving leunt, schrijf dan naar office@c9group.dev. Meer over ons Europese werk op de pagina EU-markttoetreding.

Wij zijn ingenieurs en productmensen, geen juristen. Of een specifiek patroon op dit moment rechtmatig is, is een vraag voor uw eigen juristen, en de wet zelf bestaat nog niet.